επιμέλεια Ελένη Σοφού
«Δώσε στη γυναίκα ένα δικό της δωμάτιο και 500 λίρες τον χρόνο κι άφησέ τη να εκφράσει τη σκέψη της και να γράψει ό,τι θέλει». Η Βιρτζίνια Γουλφ μ’ αυτή την περίφημη φράση τονίζει την ανάγκη της γυναίκας για χώρο, ελευθερία και αξιοπρέπεια. Η αναζήτηση αυτού του δωματίου είναι η διεκδίκηση της γυναίκας να ονειρεύεται, να σκέφτεται και να δημιουργεί σ’ έναν κόσμο που για πολύ καιρό της στέρησε αυτή τη δυνατότητα.
Η γραφή, λοιπόν, ως πράξη αυτογνωσίας και λύτρωσης είναι το κεντρικό θέμα στο σπουδαίο βιβλίο της Κάρμεν Μάρτιν Γκάιτε (1925-2001), η οποία θεωρείται μία από τις πιο ουσιαστικές φωνές της μεταπολεμικής Ισπανίας.
«Το πίσω δωμάτιο» είναι ένα βαθιά στοχαστικό έργο, μια μελέτη στην λογοτεχνική δημιουργία που εκδόθηκε λίγο μετά το θάνατο του Φράνκο.
Ηρωίδα του βιβλίου μια διάσημη συγγραφέας, η Κάρμεν. Ένα βροχερό βράδυ στη Μαδρίτη δέχεται την επίσκεψη ενός μυστηριώδους μαυροντυμένου άντρα. Μια αθώα συνομιλία ξεκινάει και ακολουθεί μια νύχτα αγρύπνιας, στην οποία το πραγματικό με το φανταστικό μπερδεύονται. Οι ερωτήσεις του άντρα γίνονται η αφορμή να έρθουν στην επιφάνεια αναμνήσεις της Κάρμεν από τη δική της διαδρομή στην Ισπανία του Φράνκο, μια χώρα που είναι βυθισμένη στο σκοτάδι του φόβου. Χρόνια δύσκολα όπου η ευτυχία είναι κάτι αδιανόητο καθώς έχουν γκρεμιστεί όλα τα όρια της ευπρέπειας και της τιμιότητας.
Η Κάρμεν ξετυλίγει τα παιδικά της χρόνια στη Σαλαμάνκα, τις οικογενειακές αποδράσεις στη Μαδρίτη για ψώνια ή θεατρικές παραστάσεις που λατρεύει. Θυμάται με ευγνωμοσύνη την επιμονή της μητέρας της να σπουδάσει, σε αντίθεση με τους κοινωνικούς περιορισμούς της εποχής που απαιτούσαν τη γυναίκα εγκλωβισμένη αποκλειστικά στον ρόλο της μάνας και της συζύγου. Έναν ρόλο, μάλιστα, που το καθεστώς επιτάσσει να υπερασπίζονται με χαρά και εργατικότητα, με υποταγή και σιωπή χωρίς να λοξοδρομούν από την τάξη και τη σταθερότητα.
Οι ερωτήσεις του μαυροντυμένου άντρα συνεχίζονται και η Κάρμεν νιώθει πως η στάση του έχει κάτι το ανησυχητικό και υπαινικτικό. Μοιάζει σαν να την παροτρύνει να λέει συνεχώς ψέματα. Με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο την προκαλεί να ανασύρει από τη μνήμη της όσα έχει καταχωνιάσει και να εκφράσει με λέξεις πράγματα που δεν είχε τολμήσει ποτέ. Όπως το να θυμηθεί πως φανταζόταν το «πίσω δωμάτιο».
Η Κάρμεν την ελευθερία που λαχταράει τη ζει μόνο στο παιδικό της δωμάτιο, που είναι «το πίσω δωμάτιο» του σπιτιού. Εκεί, βασιλεύει η αταξία και το παιχνίδι. Με το πέρασμα του χρόνου οι ελλείψεις αγαθών αλλάζουν την καθημερινότητα. Όσο πιο μίζερη γίνεται η ζωή στην Ισπανία, τόσο πιο έντονη η ανάγκη της Κάρμεν για απόδραση. Μόνο η λογοτεχνία της επιτρέπει να ονειρευτεί μια διαφορετική ζωή και, έτσι, αναζητά να δραπετεύει στους διαδρόμους της φαντασίας της. Σύντομα, η γραφή γίνεται όχι μόνο ανάγκη αλλά και μέσο κατανόησης του εαυτού της.
Στο σπουδαίο βιβλίο της Κάρμεν Μάρτιν Γκάιτε τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται. Η φαντασία και και η πραγματικότητα συγχωνεύονται, με τελικό αποτέλεσμα ένα ψυχολογικό θρίλερ, ένα αίνιγμα που φτάνεις να αναρωτιέσαι τι σημαίνει να θυμάσαι και τι να επινοείς.
Η συγγραφέας εξερευνά τη μνήμη, την ταυτότητα και τη γυναικεία εσωτερική δύναμη. Η γραφή δεν είναι απλώς μια πράξη δημιουργίας, αλλά και μέσο βαθύτερης αυτογνωσίας. Η γυναίκα γράφει όχι μόνο για να ανακτήσει τη φωνή που της στέρησαν αλλά και για να υπάρξει.
Η ηρωίδα του βιβλίου μετατρέπει τη λογοτεχνία σε καταφύγιο, εκεί που ζούνε κουλουριασμένες οι αναμνήσεις μας∙ αυτές που έχουν τη δύναμη να μας εκπλήξουν και βγαίνουν από εκεί μονάχα όταν το θέλουν. Μέσα από τη μνήμη, βρίσκει τρόπο να αντισταθεί στη λήθη και στον πόνο.
Γιατί το να θυμάσαι σημαίνει να αντιστέκεσαι.
tvxs.gr
