Izumi Shikibu

Αζαλέες ανάμεσα στους βράχους – 12 ανοιξιάτικα ποιήματα της Izumi Shikibu (Ιαπωνία, 10ος αι.)

Η Izumi Shikibu (976 μ. Χ. – 😉 ήταν μια θυελλώδης προσωπικότητα της μεσαιωνικής Ιαπωνίας. Έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της στην αυτοκρατορική αυλή του Κιότο κι έχει περιγραφεί ως μοιραία γυναίκα, με αμέτρητους εραστές στο ενεργητικό της, εκτός από τους δύο συζύγους και τους δυο πρίγκιπες με τους οποίους είχε σχέσεις ερωτικές. H Shikibu έγραψε ποίηση waka χρησιμοποιώντας την ιαπωνική γλώσσα, σε αντίθεση με την παλιότερη μορφή (kanshi), που ήταν γραμμένη στην κλασική κινεζική γλώσσα. Οι ποιητικές αναμνήσεις της περιλαμβάνουν 647 (ή 902) ποιήματα και αποτελούν την σημαντικότερη εργασία του είδους που αφορά την μεσαιωνική Ιαπωνία. Τα ποιήματά της χαρακτηρίζονται από γυναικεία λεπτότητα, απλότητα και χρήση εννοιών και λέξεων γεμάτων με διφορούμενα νοήματα και λογοπαίγνια, πολλά από τα οποία δεν μπορούν να μεταφραστούν. Εκτός όμως από τις ερωτικές περιπέτειες που αποτέλεσαν την κύρια πηγή έμπνευσής της, η φύση, ιδιαίτερα την άνοιξη, έδωσε αφορμές στην Shikibu να συνθέσει πολλούς στίχους.

Σε κάποιο μακρινό προσκύνημα που πραγματοποίησε σ’ ένα ορεινό μέρος,   την προσοχή της τράβηξαν κερασιές ανθισμένες:

Αν οι άνθρωποι της πόλης
Ρωτήσουν “Πώς ήταν;”
Θα προτιμούσα να τους δείξω
Τις κερασιές του βουνού εκεί πέρα
Όπου επιθυμώ μια πηγή μόνο. 

Τοπία ορεινά συναντούμε κι αλλού στην ποίησή της:

Απ’ τους χείμαρρους του βουνού
Ανεβαίνει πλέον μόνο
Η ανοιξιάτικη ομίχλη
Απ’ τις σταλαγματιές στις ρωγμές των βράχων
Ήχοι ακούγονται. 

Το ποίημα αυτό το συνέθεσε την πρώτη μέρα του τέταρτου μήνα (Deutzia) σύμφωνα με το γιαπωνέζικο ημερολόγιο (ο κούκος είναι ένα από τα αγαπημένα πουλιά των Ιαπώνων):

Ρούχα στο χρώμα
Της χλωμής ροζ κερασιάς
Βάζω στην άκρη και
Περιμένω τούτη τη μέρα
Τον κούκο του βουνού. 
Το θέμα τούτου του ποιήματος (λύπη για τον αέρα που σκορπά τα λουλούδια τη2 κερασιάς) είναι εξαιρετικά σπάνιο σύμφωνα με τους ειδικούς:

Ελπίζω πως ο άνεμος
Δεν θα παρασύρει
Τα άνθη της κερασιάς του κήπου μου
Αν και πεσμένα, καθώς η άνοιξη
Κρατά, θα ξεκούραζα το βλέμμα μου πάνω τους. 

Κάθε φορά η άνοιξη ξυπνούσε τα αισθήματα της. Εδώ οι αζαλέες της δίνουν έμπνευση :

Αζαλέες ανάμεσα στους βράχους:
Αυτές που έκοψες, που κράτησες, που είδες·
Ο αγαπημένος μου φορούσε
Τέτοια σκούρα βυσσινιά
Χρώματα. 

Σε κάποια άλλα κομμάτια το θέμα είναι άγνωστο,  το σκηνικό πάντως είναι το ίδιο:

Μονάχα την Άνοιξη
Όταν ήμουν μόνη στο σπίτι μου
Άνθιζαν οι δαμασκηνιές
Τότε τουλάχιστον, αυτός που μ’ άφησε
Ίσως έρθει να τις κοιτάξει
.

“…ωσεί άνθος του αγρού, ούτως εξανθήσει”, έγραψε ο Δαυίδ στους Ψαλμούς του κι εδώ βλέπουμε κάτι αντίστοιχο:

“Τώρα ζούμε αληθινά” είπες, όμως
Πώς μπορώ νάμαι σίγουρη;
Αυτόν τον φευγαλέο κόσμο
Τον ξέρουν καλά
Τα λουλούδια με τις καμπανούλες.

Κι ένα ακόμα ποίημα στο ίδιο ύφος, γραμμένο για κάποιον που δεν της χάρισε τίποτα άλλο εκτός από θλίψη:

Ασημένιες δροσοσταλίδες,
Όνειρα, αυτός ο φευγαλέος κόσμος
Ακόμα κι οι ψευδαισθήσεις
Αν ήταν να συγκριθούν με την αγάπη μας
Θα φαίνονταν αιώνια. 

Ο νους της Γιαπωνέζας πριγκίπισσας με τα ερωτύλα μάτια, όπως η ίδια τα περιγράφει, στρεφόταν όλη την ώρα γύρω από τους άνδρες που σημάδεψαν τη ζωή της. Κάποιος απ’ αυτούς της έστειλε λουλούδια με το μήνυμα “Συγχώρα με που δεν σού’ γραψα τίποτα τόσον καιρό”. Η απάντηση της έχει το νόημα “Δεν σε πιστεύω!”:

“Έλα να με δεις”, μου μήνυσες
[Στέλνοντας αγριολούλουδα
Δε νομίζω πως αυτό εννοούσες
Στέλνοντας διπλά ανθισμένους τρόλλιους
Κι αν συμφωνούσα
θα ερχόσουν, αναρωτιέμαι; 

Στον ίδιο άνδρα όμως αργότερα, όταν έμαθε ότι έρχεται από κάπου,  θα στείλει τα ίδια λουλούδια επισυνάπτοντας αυτό:

Σκέψεις δυσάρεστες
Γεμίζουν το μυαλό μου·
Ολομόναχη μες την ανία
βαστώντας ανθισμένα αγριολούλουδα απ’ το Ide
(εσύ είσαι ;). 

(το Ide ήταν μια περιοχή νότια του σημερινού Κιότο, πασίγνωστη για τους τρόλλιους της – λουλούδι-σφαίρα, στα αγγλικά globeflower).

Εκτός από τα μεμονωμένα ποιήματα, περίφημο είναι και το ημερολόγιο των ετών 1002-1003,   όπου κατέγραψε την ερωτική της αλληλογραφία με τον πρίγκηπα Atsumitshi. Όταν αυτός της έστειλε άνθη πορτοκαλιάς (tachibana) για να δει την αντίδρασή της, η Izumi σκέφτηκε ένα παλιό ποίημα:

Η οσμή των λουλουδιών της πορτοκαλιάς τον Μάιο
Θυμίζει τα αρωματισμένα μανίκια αυτού που δεν είναι πια εδώ. 

Όταν κατάλαβε ότι τα συναισθήματα του πρίγκιπα δεν ήταν ανάλογα με τα δικά της, απάντησε: “Παρακαλώ να με σκέφτεσαι σαν την ασταθή σταγόνα που δεν θα μπορούσε με τίποτα να υπάρξει δίχως το φύλλο που την βαστά”, προσθέτοντας τους στίχους :

Είμαι μια στάλα δροσιάς
Κρεμασμένη απ’ το φύλλο ενός δένδρου
Όμως αυτό δεν μ’ αναστατώνει
Γιατί σε τούτο το κλαδί φαίνεται ότι υπήρχα
Πριν απ’ την γέννηση του κόσμου. 

Απόστολος Σπυράκης

Πηγές: 
1. http://www.wakapoetry.net/poets/mid-heian-poets/izumi-shikibu/
2. https://en.wikisource.org/wiki/Diaries_of_Court_Ladies_of_Old_Japan/3
3. https://www.poetryfoundation.org/poets/izumi-shikibu