Η θέωση της ψυχής – Ελληνισμός : Ορθοδοξία : Βουδισμός

 

 

Η “θέωση της ψυχής” είναι μία κατάσταση κατά την οποία η ανθρώπινη ψυχή ενώνεται με το θείο στοιχείο και βρίσκεται σε απόλυτη (επί-) κοινωνία μαζί Του. Όλοι οι άνθρωποι μπορούν να θεωθούν αλλά οι βιοτικές μέριμνες και τα πάθη του κρατούν στην καθημερινότητα της ύλης με αποτέλεσμα να είναι πνευματικά τυφλοί. Σε αυτό το θέμα θα δούμε την (από-) θέωση της ψυχής σύμφωνα με την Ορθοδοξία που αποτελεί την ζωντανή παράδοση μας, επίσης θα δούμε περιγραφές από τον Πλάτωνα και σχετικές αναφορές από τον Βουδισμό.

Για την ανατολική διδασκαλία του Βούδα, η αθανασία της ψυχής επιτυγχάνεται με την Νιρβάνα. Η Νιρβάνα είναι μία πνευματική κατάσταση κατά την οποίο ο άνθρωπος ενώνεται με το “αρχέγονο Φως της Συνείδησης” και σπάει το κύκλο των μετεσναρκώσεων. Είναι μία λέξη σανσκριτική που σημαίνει: “σβέση φλόγας”. Χαρακτηρίζει μια κατάσταση που επιτυγχάνεται με άσκηση. Η νιρβάνα αποτελεί το αποκορύφωμα του ασκητικού διαλογισμού της ανατολής αλλά θεωρείται μια αρκετά αφηρημένη και αμφίσημη έννοια, για την οποία οι βουδιστές του ρεύματος μαχαγιάνα πρεσβεύουν ότι γίνεται κατανοητή μόνο όταν βιωθεί (βιωματικά). Η νιρβάνα διαπιστώνεται με μία υπερφυσική αφύπνιση ή φώτιση (μπόντι), με την οποία όλα τα στοιχεία της αιώνιας ύπαρξης φαίνονται καθορισμένα. Το εγώ αποκαλύπτεται ως μία απατηλή συνένωση πέντε αισθήσεων ή αλλιώς των ψυχο-μορφικών στοιχείων (σκάντα). Στον αρχέγονο Βουδισμό, η νιρβάνα ισοδυναμούσε κυρίως με την εκμηδένιση και την εξαφάνιση του πόνου (ντούχκα) που είναι συνδεδεμένος με την επίγεια ζωή των αισθητών αντιλήψεων, της επιθυμίας (κάμα) και της δίψας (τρίσνα) της εμπειρίας. Σύμφωνα με το φιλοσοφικό λεξικό του Ανδρούτσου η νιρβάνα χαρακτηρίζει τη βουδιστική απάρνηση κάθε εγκόσμιας επιθυμίας, παντός γήινου, και κατά συνέπεια αποτελεί την εξαφάνιση αυτού του ανθρώπου στο μηδέν δια της οποίας και επέρχεται η απολύτρωση από τα δεινά της ζωής και του κόσμου. Στο βουδισμό μαχαγιάνα η νιρβάνα είναι μια απόλυτη κατάσταση, στην οποία το αρχέγονο φως της Συνείδησης (πραμπασβάρα-τσίττα) μοιάζει να έχει προέλθει από το κενό (σούνια), πέρα από τη διαφοροποίηση του Είναι και του μη Είναι και έχει Φωτίσει τον Νου.

Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία η θέωση της ψυχής επιτυγχάνεται με την Ευδαιμονία. Η ευδαιμονία είναι μία πνευματική κατάσταση κατά την οποίο ο νους έχει ενωθεί με το θείο στοιχείο και η κατάσταση αυτή επιτρέπει στους ανθρώπους να ενωθούν με τους δίκαιους αθάνατους που κατά την μυθολογία ζουν στην γη των Μακάρων. Ευδαιμονία σημαίνει καλή πνευματική κατάσταση (από το ευ- και -δαίμον που σημαίνει πνεύμα). Η ευδαιμονία επιτυγχάνεται με την απόκτηση των αρετών που είναι μία δύσκολη και επίπονη διαδικασία. Ο «Τίμαιος» του Πλάτωνα μας μιλάει περί θνητού και αθάνατου με τον τρόπο που το κατανοούσαν οι αρχαίοι μας φιλόσοφοι της Πυθαγόρειας σχολής, περί θεραπείας και αγωγής της ψυχής ώστε κάποιος να μπορεί να συμμετέχει στο θείο και στην αθανασία (κεφάλαιο XLIII) διαμέσου της ευδαιμονίας η οποία διαπιστώνεται μόνο βιωματικά διαμέσου της νόησης και των μυστηρίων. Σύμφωνα με τον Τίμαιο για να μπορέσει κανείς να έρθει σε επαφή με το Θείο στοιχείο πρέπει να μη δαπανάται στις επιθυμίες ή στις φιλονικίες και γενικώς να μην καταπονείται με υπερβολή σε πράγματα ανούσια διότι τότε εξ ανάγκης γεννούνται γνώμες οι οποίες είναι θνητές, και τίποτα θνητό δεν λείπει απ’ αυτόν τον άνθρωποι, διότι μόνον το θνητό μέρος του έχει θρέψη. Συνεπώς φανερώνεται ξεκάθαρα ότι η σωστή χρήση του μέτρου είναι ζωτικής σημασίας, ενώ δεν καταδικάζει πλήρως τις επιθυμίες αλλά θεωρεί ότι η υπερβολή (υπέρβαση του μέτρου) οδηγεί σε ασυμμετρία θρέψης μεταξύ θνητού και θείου στοιχείου. Ο Τίμαιος μας πληροφορεί επίσης ότι εκείνος, που παραδόθηκε στην φιλομάθεια και στην κατανόηση της αληθείας, και από τις δυνάμεις της ψυχής του αυτές τις αρετές προ πάντων έχει γυμνάσει περισσότερο, τότε είναι απολύτως αναγκαίο αυτός να κατανοεί πράγματα αθάνατα και θεία όπως το ” Είναι που ουδέποτε γίνεται” δηλαδή το αιώνιο θείο και αυτό το οποίο “γίνεται και ουδέποτε Είναι” δηλαδή το μεταβλητό θνητό στοιχείο. Η συμμετρία μεταξύ θνητού και αθάνατου στοιχείου τελειοποιεί στην Πυθαγόρεια – Πλατωνική διδασκαλία τον άνθρωπο ο οποίος δύναται να φθάσει την θεία αλήθεια όσο μπορεί (το κατά δύναμειν) … όσο η ανθρώπινη φύση δύναται να μετάσχει της αθανασίας. Με αυτό το τρόπο ο άνθρωπος πάντοτε υπηρετεί το θείο και διατηρεί την τάξη μέσα του μετέχοντας στην αθανασία. Όπως το σώμα χρειάζεται τροφή , έτσι και η ψυχή χρειάζεται διανοήματα της αλήθειας και της φιλομάθειας τα οποία επιτυγχάνονται με την αρετή της φιλοσοφίας.

Στην παράδοση της Ορθόδοξης εκκλησίας οι άγιοι Πατέρες αναφέρουν ότι η θεώση της ψυχής επιτυγχάνεται με την είσοδο στην Βασιλεία των Ουρανών. Η θέωση είναι μία κατάσταση όπου η ψυχή μας έχει εισέλθει στην Βασιλεία των Ουρανών εν ζωή και αυτή η κατάσταση συνεχίζεται και μετά θάνατο. Οι πατέρες τις εκκλησίας αναφέρουν ότι στην Ορθοδοξία “πάσχουμε” την θέωση (παθητική κατάσταση), ενώ λέμε ότι ο Θεός ενεργεί αυτή (δίχως του οποίου δεν επιτυγχάνεται). Πρόκειται για μία κατάσταση η οποία επιτυγχάνεται με κατάλληλη άσκηση. Η διδασκαλία των Πατέρων αναφέρει ότι η ψυχή διακρίνεται στο λογιστικό και παθητικό μέρος, το οποίο περιέχει το θυμοειδές και το επιθυμητικό (περίπου κατά τον ίδιο τρόπο που την περιγράφει ο φιλόσοφος Πλάτωνας). Στο λογιστικό περιέχονται οι λογικές ενέργειες της ψυχής, δηλαδή οι λογισμοί και οι σκέψεις. Στο θυμοειδές είναι τα συναισθήματα δηλαδή η αγάπη το μίσος κτλ Ενώ στο επιθυμητικό είναι οι καλές επιθυμίες των αρετών και οι κακές επιθυμίες των ηδονών (φιλαυτία, απολαύσεις κτλ). Αν αυτά τα τρία μέρη της ψυχής δεν καθαριστούν πρώτα και δεν καλλιεργηθούν κατάλληλα στη συνέχεια τότε δεν μπορεί η ψυχή να είναι κατάλληλη για την Χάρη του Θεού και την είσοδο της ψυχής στην Αιωνιότητα της Βασιλείας των Ουρανών. Το θυμοειδές ενισχύεται με την αγάπη. Το λογιστικό ενισχύεται από την συνεχή τήρηση του νου μακριά από τις κακές σκέψεις. Τέλος το Επιθυμητικό ενισχύεται με την εγκράτεια από τις επιθυμίες της σαρκός. Με αυτό το τρόπο ο Νους Φωτίζεται και μπορεί πλέον να είναι σε κοινωνία με τον Θεό υπηρετώντας το θέλημα Του.

Laptonarchives

Pin It on Pinterest

Share This