Γη – Ο Πλανήτης μας

Ζυμβραγάκης Άγγελος, Σπίγγος Γιάννης, Σακελλαρίου Νίκος, Καβύρης Γιώργος

Τομέας Γεωφυσικής Γεωθερμίας, Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η Γη δεν είναι μόνο ένας πλανήτης στον οποίο τυγχάνει να ζούμε. Είναι ο μοναδικός πλανήτης ο οποίος υποστηρίζει την ύπαρξη ζωής. Το παράδοξο είναι πως δεν την υποστήριζε πάντα, διότι ένας πλανήτης ηλικίας 4.6 δισεκατομμυρίων ετών έχει αλλάξει πολλά στάδια ζωής. Η Γη, όπως και οι υπόλοιποι πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος, δημιουργήθηκε με τη σύγκρουση μικρών πλανητιδίων που η συσσώρευση τους έδωσε το αρχικό σχήμα του πλέον πλανήτη. Η κινητική ενέργεια των πλανητιδίων αυτών μετατράπηκε σε θερμότητα και αποτέλεσμα αυτού ήταν η Γη να μετατραπεί κυριολεκτικά σε έναν ωκεανό μάγματος!

Η ζωή στη Γη δεν ξεκίνησε από τον άνθρωπο. Σίγουρα θεωρείται η ανώτατη τάξη στη ζωική κατάταξη, αλλά ο άνθρωπος ήρθε τελευταίος στο κόσμο. Μία απλή στατιστική έρευνα έχει δείξει πως αν θεωρήσουμε πως όλη η ιστορία της Γης διαρκεί μόνο ένα έτος που το κάθε δευτερόλεπτο διαρκεί 142 χρόνια, τότε ο άνθρωπος πάτησε το πόδι του στη Γη στις 31 Δεκεμβρίου στις 23.55! Όμως, σε ένα τόσο μικρό διάστημα, η ανθρωπότητα έχει καταφέρει να κυριαρχήσει στον πλανήτη και ταυτόχρονα να μην τον έχει φέρει στα θέλω της.

Ο πλανήτης μας είναι ζωντανός, όπως βλέπουμε τα δέντρα και τα φυτά, επειδή δε μας μιλάνε δε σημαίνει πως δε ζούνε. Το θέμα και το μαγικό της υπόθεσης είναι πως η Γη μας μιλάει και μάλιστα κάθε μέρα και κάθε δευτερόλεπτο. Η Γη δεν ομιλεί τη γλώσσα των ανθρώπων, δε θα επικοινωνήσει με Αγγλικά ούτε με Ελληνικά, αλλά με τα φυσικά φαινόμενα. Η Γη επικοινωνεί με τους σεισμούς, τα ηφαίστεια, τα βουνά, τα πετρώματα και τις θάλασσες. Μας λέει πως είναι καλά και ζωντανός κάθε φορά που γίνεται ένας σεισμός. Ο άνθρωπος φοβάται τους σεισμούς, κάτι απολύτως φυσιολογικό, αλλά αν δε γίνονται σεισμοί, εκεί πρέπει να φοβηθεί πραγματικά διότι ο πλανήτης σταμάτησε να ζει.

Ο άνθρωπος, για παράδειγμα, ζει επειδή η καρδιά του δε σταματά ποτέ να λειτουργεί. Ακόμα και όταν κοιμάται, η καρδιά του χτυπά και ρυθμίζει τη λειτουργία του οργανισμού. Το ίδιο ανάλογο είναι οι σεισμοί με τη Γη. Η Γη, στο εσωτερικό της, αποτελείται από 3 κύρια στρώματα: α) φλοιό, β) μανδύα και γ) πυρήνα. Για να γίνει εύκολα κατανοητό, έχει την ίδια δομή με το αυγό, όπου το τσόφλι είναι ο φλοιός και είναι το επιφανειακό στρώμα, το ασπράδι είναι ο μανδύας που καλύπτει και την περισσότερη έκταση και ο πυρήνας είναι ο κρόκος, μία μικρή δομή στο κέντρο. Ο πυρήνας λοιπόν, τροφοδοτεί με μάγμα, διότι είναι αρκετά θερμός, τον μανδύα και η θερμότητα αυτή μεταφέρεται με ρεύματα. Όταν τα θερμά αυτά ρεύματα φθάσουν στον φλοιό (στα ανώτερα στρώματα του μανδύα) ψύχονται και ξανακατεβαίνουν, Η διαδικασία αυτή επαναλαμβάνεται συνεχώς. Αυτό έχει αντίκτυπο στον φλοιό, ο οποίος σπάει και δημιουργούνται οι λεγόμενες τεκτονικές πλάκες, οι οποίες κινούνται. Σε κάποιες περιοχές της Γης οι πλάκες συγκρούονται, με τη μία πλάκα να υποβυθίζεται κάτω από την άλλη, αλλού οι πλάκες απομακρύνονται μεταξύ τους και αλλού κινούνται παράλληλα.

Αυτές οι κινήσεις των τεκτονικών πλακών προκαλούν τους σεισμούς και έτσι η Γη λέει στον άνθρωπο πως είναι καλά και πως όλα ρυθμίζονται σωστά, διότι αν δεν γίνονται σεισμοί, ο πυρήνας δεν θα παράγει θερμότητα και αυτό σημαίνει πως θα έχει κρυώσει. Αν συμβεί ποτέ κάτι τέτοιο, πράγμα αδύνατο, η Γη θα γίνει σαν τους υπόλοιπους πλανήτες του ηλιακού συστήματος, δηλαδή ακατοίκητη! Άρα ο άνθρωπος δεν πρέπει να φοβάται τους σεισμούς, πρέπει να μάθει να ζει με αυτούς έχοντας την κατάλληλη εκπαίδευση και κατανοώντας τις κινήσεις της Γης για να μπορέσει να χτίσει καλές και γερές υποδομές. Όπως και οι άνθρωποι μαθαίνουν ξένες γλώσσες για να επικοινωνούν και με ανθρώπους άλλων εθνών, έτσι και οι σεισμολόγοι προσπαθούν να μάθουν τη γλώσσα της Γης, για να μελετούν με λεπτομέρεια τους σεισμούς και να προστατεύουν τη κοινωνία. Οι σεισμολόγοι προσπαθούν να μάθουν αυτή την πιο δύσκολη γλώσσα που δεν έχει καμία τάξη, κανένα συντακτικό και γραμματική, χρησιμοποιώντας όργανα που καταγράφουν την εδαφική κίνηση. Έτσι και εδώ, ο τομέας Γεωφυσικής και Γεωθερμίας του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστήμιο Αθηνών, σε συνεργασία με το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο, θα εγκαταστήσει στη σεισμογενή περιοχή του Ανατολικού Κορινθιακού Κόλπου, τελευταίας τεχνολογίας ψηφιακά σεισμολογικά όργανα για την καταγραφή της εδαφικής κίνησης και των σεισμών με στόχο την έγκαιρη προειδοποίηση, ώστε να ζούμε αρμονικά σε αυτόν το χώρο και να αφήνουμε τη Γη να ζει όπως θέλει χωρίς να μας επηρεάζει.

Πώς ο άνθρωπος κατανόησε τη δομή της Γης; Πώς είδε τον φλοιό, τον μανδύα και τον πυρήνα; Η απάντηση είναι τα πετρώματα. Τα πετρώματα είναι βιβλία που για να τα διαβάσει κανείς πρέπει να τα αποκρυπτογραφήσει διότι αυτή η ανάγνωση είναι πολύ πολύπλοκη και με πολλά μονοπάτια. Τίποτα δεν είναι κενό στη Γη, τα πάντα είναι πληρωμένα με ύλη και η στερεά κατάσταση είναι πάντα τα πετρώματα. Άρα τα πετρώματα υπάρχουν και στον φλοιό, στον μανδύα και στον πυρήνα. Κυρίως στον φλοιό, αλλά και στον μανδύα, τα έχουμε δει με τα μάτια μας. Πετρώματα του μανδύα της Γης είναι σήμερα στην επιφάνεια της Γης έτοιμα να τα παρατηρήσει ο κάθε άνθρωπος. Το πώς από τον μανδύα έφτασαν σήμερα στην επιφάνεια, είναι μία διαδικασία που οφείλεται στην κίνηση των λιθοσφαιρικών πλακών, στους σεισμούς και στα ρήγματα. Οι γεωλόγοι είναι οι αναγνώστες των πετρωμάτων και μπορούν να εξηγήσουν το πώς και το πότε αυτά τα πετρώματα βρέθηκαν στην επιφάνεια.

Και πώς ανακαλύψαμε τα στρώματα του εσωτερικού της Γης, δηλαδή τον φλοιό, τον μανδύα και τον πυρήνα; Η απάντηση είναι με τη σεισμολογία και κυρίως με την καταγραφή και τη μελέτη ισχυρών μακρινών σεισμών, που ονομάζονται τηλεσεισμοί. Για παράδειγμα, μελετώντας έναν ισχυρό σεισμό που συνέβη στην Ιαπωνία και καταγράφηκε στο Λουτράκι. Όταν καταγράφονται τόσο μακρινοί σεισμοί υπάρχουν κύματα, που στη σεισμολογία ονομάζονται φάσεις, που κατά το ταξίδι τους πέρασαν και από τον μανδύα και από τον πυρήνα. Αποκρυπτογραφώντας τις πολύτιμες πληροφορίες που μεταφέρουν αυτά τα κύματα, ανακαλύψαμε τον μανδύα, τον πυρήνα και τις ιδιότητές τους.

Ένας άνθρωπος αν μας πει πως προβλέπει το μέλλον, θα τον αμφισβητήσουμε διότι μας φαίνεται υπερφυσικό και δεν έχουμε δει σε πράξη την πρόβλεψη στο μέλλον από κανένα τομέα, όμως οι γεωλόγοι – σεισμολόγοι μπορούν να αναπτύξουν μία ικανότητα πρόβλεψης του μέλλοντος ως έναν βαθμό. Η Γη είναι ζωντανή, πολύ περισσότερο από τον πρώτο άνθρωπο και τα πετρώματα της μεταβάλλονται σε μορφή, σε υφή και σε άλλα πολλά χαρακτηριστικά, αλλά με μία περιοδικότητα διότι οι κινήσεις των λιθοσφαιρικών πλακών είναι ίδιες. Γιατί είναι ίδιες; Γιατί υπάρχει η Αρχή Διατήρησης Μάζας, που σημαίνει πως τίποτα δεν εξαφανίζεται και τίποτα δεν προστίθεται, όλα είναι μία ισορροπία. Για παράδειγμα, όταν βλέπουμε πως κάπου αυξήθηκε η μάζα (π.χ. η στάθμη του νερού) σημαίνει πως αλλού μειώθηκε. Οι πάγοι έλιωσαν (μείωση) και η στάθμη αυξήθηκε (αύξηση). Άρα οι πλάκες αλλού συγκρούονται και δίνουν όμορφες οροσειρές (αύξηση – πάχυνση φλοιού), αλλά αλλού σπάει η ήπειρος και δημιουργείται θάλασσα.

Αυτή η ισορροπία υπάρχει πολλά εκατομμύρια χρόνια στη Γη και τα πετρώματα καταγράφουν την περιοδικότητα αυτή. Άρα, γιατί να μην προβλέψουμε το μέλλον; Ένα μοτίβο που πάει ως εξής: α) τετράγωνο β) τρίγωνο γ) κύκλος δ) τετράγωνο ε) τρίγωνο ζ) κύκλος η) τετράγωνο, είναι εύκολο τώρα που κάνατε την ανάγνωση να προβλέψετε το μέλλον σωστά; Αν μάθετε κιόλας πως η διαφορά μεταξύ των σχημάτων διαρκεί μία ώρα, τότε θα πείτε «την επόμενη ώρα θα έρθει τρίγωνο». Αυτή η αρχή είναι το Ευαγγέλιο της επιστήμης μας και καλείται Αρχή Ομοιομορφισμού ή Αρχή Ακτουαλισμού. Μπορούμε να προβλέψουμε πώς θα συμπεριφερθεί η Γη και φυσικά περιλαμβάνονται και σφάλματα, άλλοτε μεγάλα και άλλοτε μικρά, διότι η Γη δεν υπακούει σε μαθηματικά, όπου όλα μπαίνουν σε «κουτάκια». Για αυτό στο χώρο των γεωεπιστημών, τις περισσότερες φορές η απάντηση «δεν είναι ούτε μαύρο ούτε άσπρο, αλλά γκρι» θεωρείται σωστή.

Η Γη είναι ο απόλυτος και μοναδικός αρχηγός της ζωής μας, ήταν, είναι και θα είναι. Δεν μπορούμε να είμαστε ανώτεροι σε έναν κόσμο που ήρθαμε τελευταίοι και ούτε να του συμπεριφερόμαστε άσχημα διότι ο πλανήτης μας δεν συγχωρεί. Πρέπει ο άνθρωπος να κατανοήσει τη θέση του στο ζωικό βασίλειο, να ζει αρμονικά με τα υπόλοιπα είδη, να αλλάζει την επιφάνεια της Γης χωρίς περιβαλλοντικές επιπτώσεις και να προσπαθεί να διαβάζει τη Γη.

 

 

Pin It on Pinterest

Share This